“Zły. Warszawska jazz opera” Teatr Rampa

“Zły. Warszawska jazz opera” Teatr Rampa 

Premiera: 26 września 2025

Reżyseria: Jerzy Jan Połoński

Scenariusz: Michał Walczak

Muzyka: Marcin Partyka

Kostiumy i scenografia: Marika Wojciechowska

Choreografia: Jarosław Staniek

Projekcje: Karolina Jacewicz i Mateusz Kokot

Reżyseria Świateł: Maciej Iwańczyk

Występują: Kamila Boruta-Marszałek, Karol Drozd, Maciej Gąsiorek, Krzysztof Godlewski, Marcin Januszkiewicz, Agata Łabno, Dominika Łakomska, Agnieszka Makowska, Konrad Marszałek, Julian Mere, Anna Mierzwa, Paweł Monsiel, Karol Osentowski, Julia Piotrowska, Jarosław Staniek, Robert Tondera, Marek Zawadzki, Szymon Sztukowski

Tekst pisany na podstawie spektaklu z 22 października

oOo

Świat ze (zbyt wielu) słów zbudowany

Teatr Rampa dał się już poznać jako instytucja w nietuzinkowy sposób przenosząca na scenę kolejne pozycje z polskiej literatury, ze szczególnym uwzględnieniem tytułów umiejscowionych w Warszawie. W październiku zeszłego roku przyszedł czas na “Złego” Leopolda Tyrmanda, a wraz z nim na Targówek zawitał jazz.

W świecie, gdzie fikcja miesza się z rzeczywistością, Leopold Tyrmand (Karol Drozd) szuka swojej zaginionej Krystyny (Agata Łabno). Jednocześnie mierzy się z tajemniczym Złym (Jarosław Staniek), człowiekiem, który na ulicach Warszawy staje w obronie zwykłych obywateli, wydając wojnę wszystkim chuliganom.

Karol Drozd jako Leopold Tyrmand zachwyca charyzmą i fenomenalnie radzi sobie z jakże trudną choreografią, wykonując ją z godną podziwu lekkością i energią. Wspaniale wyważa też niebezpiecznej strony swojej postaci. Tak powstaje rola stanowiąca połączenie bawidamka i udręczonego poety, a każda z tych twarzy Leopolda wypada nad wyraz realnie.

Agata Łabno gra Krystynę jako pewną siebie, nieco rozwydrzoną pannicę, która wie czego chce i będzie o to walczyć. Jako Marta Majewska jest natomiast nieco bardziej wycofana i ugruntowana w rzeczywistości. Łabno dobrze oddaje jej wrażliwość i towarzyszący jej na każdym kroku strach.

Największą gwiazdą spektaklu pozostaje jednak Jarosław Staniek jako Zły. Tancerz nie tylko mistrzowsko się rusza, a każdy jego krok jest przemyślany i niezwykle elegancki, ale i olśniewa prezencją sceniczną, stając się niekwestionowanie najbardziej pamiętnym elementem spektaklu.

Robert Tondera w roli Filipa Merynosa natychmiast budzi respekt, roztaczając dookoła aurę majestatu, władzy, ale i niebezpieczeństwa. Natomiast Krzysztof Godlewski nie tylko zachwyca magnetycznym głosem, ale i dzięki bardzo szybko zyskuje sympatię widowni.

Anna Mierzwa jako Albert Wilga całkowicie zmienia głos i manieryzm. Brzmi przy tym niesamowicie, niezależnie od bohatera, w którego się wciela. Kamila Boruta-Marszałek wypada bardzo dobrze jako mroczna, zdolna do wszystkiego Aniela, a każda postać, w którą wciela się Konrad Marszałek ma w sobie coś niepokojącego, co sprawia, że spodziewamy się po niej najgorszego. Maciej Gąsiorek jako Juliusz Kalodon jest pełen ciepła i otwartości. Dominika Łakomska wręcz emanuje pewnością siebie i animuszem. Karol Osentowski wspaniale zmienia się przechodząc z jednej roli do drugiej. Agnieszka Makowska bardzo skutecznie obniża głos i w pełni chowa się za rolą jednego z warszawskich chuliganów, a Paweł Monsiel dobrze sprawdza się jako groźny były bokser.

Problem “Złego” polega na tym, że już książce Tyrmanda nie brakuje treści, a Michał Walczak zdecydował się jeszcze dołożyć wątek Leopolda, jego klubu jazzowego, relacji z Krystyną, jej zaginięcia i presji wywieranej na pisarza przez oficer Dziarską. I choć oś fabuły w postaci autora, który pełni rolę mistrza marionetek w fabule własnej powieści bardzo dobrze sprawdza się w tej historii, nie da się zaprzeczyć, że sceniczny “Zły” jest po prostu przeładowany zarówno postaciami jak i wątkami.

W efekcie widz nie zdąża dobrze poznać bohaterów, co utrudnia przejęcie się ich losem. Nawet Leopold znika na większość spektaklu, przemykając się tylko na tyłach sceny, gdzie dobrze spełnia swoją rolę w narracji, ale nie mówi zbyt wiele o sobie. Podobnie relacje, których nie udaje się wystarczająco podbudować, nie budzą w widowni żadnych emocji, z wyjątkiem może znużenia. Przez to spektakl szybko zaczyna się dłużyć, mimo nagromadzenia wątków. To częściowo wina scen, które są po prawdzie niezbędne do popchnięcia fabuły dalej, a jednak wydają się niepotrzebnie przeciągnięte.

A przecież scenarzysta nie raz daje dowód znajomości zarówno “Złego” jak i “Dziennika 54”, w którym Tyrmand opisywał pierwsze trzy miesiące 1954 roku, czy choćby biografii pisarza. Sprawnie nawiązuje też do klasyki literatury, choć w kontekście tego spektaklu, tylko udowadnia w ten sposób swoje niedociągnięcia. Szkoda, bo według wszelkich przesłanek, Rampa to idealne miejsce na adaptację prozy Tyrmanda, a zespół realizatorski stanął na wysokości zadania.

To tym bardziej bolesne, że Marcin Partyka stworzył jedną z najlepszych ścieżek dźwiękowych jaką miałam przyjemność usłyszeć. Muzyka nie tylko wpisuje się w moje osobiste upodobania, ale i perfekcyjnie pasuje do opowiadanej historii. Leopold Tyrmand był przecież słynnym popularyzatorem jazzu w Polsce, nic więc dziwnego, że teraz tańczy go na scenie Rampy. Jazz od pierwszej sceny przenosi widza do Warszawy z lat 50tych, w czym pomagają fragmenty piosenek z epoki. Wspaniale tworzy też wrażenie pulsującej energii przepełniającej stolicę, a jednocześnie pokazuje jej mrok i gdy trzeba, budzi niepokój.

Atmosferę dopełnia imponująca choreografia Jarosława Stańka, mocno inspirowana tańcem jazzowym. Zachwyca widowiskowa scena w klubie, która łączy skomplikowane figury taneczne z zabójczym tempem, wymagając od aktora prawdziwego mistrzostwa i nie byle jakiego doświadczenia. Skutecznie pokazano też drastyczną różnicę między mechanicznym ruchem robotniczego tłumu, a swobodą miłośników jazzu.

Jednak największe wrażenie robią niewątpliwie ataki Złego, które balansują na granicy walki i tańca, olśniewając elegancją i kreatywnością. Szkoda tylko, że w ten sposób tracą brutalność opisywaną w dialogach. Tym samym, Zły jest na tyle trudną ruchowo rolą, że zupełnie nie dziwi mnie konieczność zaangażowania do niej samego choreografa.

Przygotowane przez Marikę Wojciechowską kostiumy stanowią nieoczywiste interpretacje strojów z epoki, mocno inspirowanych ubraniami roboczymi. Naśladując główny zamysł spektaklu w nich także realizm sprawnie miesza się z fantazją. Kostiumolożka w ciekawy sposób używa również kolorów, ubierając zamieszkujących książkową Warszawę ludzi w nawiązujące do epoki szarości, a rezerwując brązy i beże dla postaci rzeczywistych.

Scenografia, również autorstwa Mariki Wojciechowskiej w intrygujący sposób bawi się oczekiwaniami. Na scenie powstaje nieco obskurny, a na pewno niepokojący świat rodem z lat 50tych. Zastosowanie w tym celu trzech konstruktów otwiera przed twórcami liczne możliwości, bryły bowiem zmieniają przeznaczenie zależnie od tego jak się je ustawi i niejednokrotnie zaskakują widza. Dodatkowo, razem z idealnie pasującą do kontekstu, wielozadaniową kurtyną, wspaniale tworzą na scenie nowe przestrzenie.

Jednocześnie “Zły” jest jednym z tych nielicznych spektakli, którym udaje się dobrze wykorzystać projekcje multimedialne, jednocześnie nie polegając na nich zbytnio. Karolina Jacewicz i Mateusz Kokot trafili w dziesiątkę decydując się na użycie hiperrealistycznych animacji do przemiany prostych brył scenografii we fronty bloków z wielkiej płyty, w ten sposób tworząc na scenie realną Warszawę z tamtego okresu.

Natomiast płatki śniegu w kształcie liter nie tylko prezentują się zarówno malowniczo, jak i tajemniczo, ale też świetnie wpisują się w konwencję świata zbudowanego ze słów, która z każdą sceną staje się coraz bardziej widoczna. Dobrze sprawa się też nieco psychodeliczny efekt wizualny towarzyszący schodzeniu do podziemi.

Efekt podkreśla wyreżyserowane przez Macieja Iwańczyka oświetlenie. Przytłumione światło potęguje wrażenie wszechobecnej szarości budowane przez scenografię i kostiumy. Zadbano też, by światła perfekcyjnie współgrały z resztą realizacji, by ukryć twarz Złego. Jednak największe wrażenie robi niepokojący efekt jego oczu.

Niestety, choć doceniam główny zamysł produkcji i wiele elementów realizacji, a muzyką Marcina Partyki jestem po prostu zachwycona, nie mogę z czystym sercem polecić tego tytułu. “Zły” to spektakl o ogromnym potencjale, który nie radzi sobie z przeniesieniem na scenę obszernej powieści Tyrmanda, nie mówiąc już o dodanych wątkach.

Ale to tylko moja opinia, a ja nie jestem obiektywna.

oOo

Podobał ci się ten tekst? Recenzje innych spektakli znajdziesz tutaj. 

Chcesz dostawać powiadomienia o każdym nowym poście? Zaobserwuj mnie na instagramie.

A może masz ochotę postawić mi kawę?